بهخصوص اینکه با وجود تحریمها، کشور به این توانمندی رسیده که بهسرعت تجهیزات مورد نیاز برای مبارزه با این بیماری را تهیه کند. البته مردم در این مســیر نقش بیبدیلی ایفا کردند. آنها با درک درســت وضعیت هم در تامین نیازها کمکرســان شــدند و هم اینکه با خریدهای هیجانزده کشور را با بحران مواجه نکردند. در این مقطع زمانی عزم جدی بخش خصوصی، همراهی دولت برای رفع دستاندازهای اداری و همکاری مردم قابل فهم و درک بود و بهخصوص باید شهروندان ایرانی را ستود که تحت تاثیر برخی جوسازیها دچار اضطراب در رفتارهایشان و خریدهای هیجانزده نشدند. اما از منظر اقتصادی باید پذیرفت که شــیوه ویــروس کرونا یک اتفاق تعیینکننده در مناسبات جهانی است. بهطور حتم آینده اقتصاد ایران و جهان پس از کرونا بهشدت متفاوت از گذشته خواهد بود. از منظر داخلی به چند سرفصل باید اشاره کرد: اول اینکه این بیماری نشان داد که اقتصاد ایران هراندازه روی توان داخلی حساب باز کند و به پتانسیلهای درونی توجه داشته باشد، مفید و منطقی است. اگرچه نباید دیپلماسی خارجی و ارتباط تجاری با دیگر کشورهای جهان را فراموش کرد. با این حال در این بحران اخیر، این صنایع و توانمندیهای داخلی کشــور بود که کمک شایان توجهی به تامین و عرضه کاالها کرد و کمترین میزان وابستگی به واردات از کشورهای دیگر صورت گرفت. دوم اینکه طی دوماهه گذشــته با تعطیلی یا کاهش ساعات کار ادارات، خدماترسانی دولتی کمتر دچار وقفه شد. بنابراین باید از این تجربه درس گرفت و بوروکراسیهای زائد را تا سرحد ممکن کاهش داد و اندازه دولت را همانطور که بارها بخش خصوصی و اقتصاددانان گفتهاند، کوچک و چاالک کرد. سومین نکته مربوط به توجه به علم روز و استفاده از ابزارهای روزآمد است. در جریان کرونا، شبکههای اجتماعی جریان اطالعرسانی را به دست گرفتند و سیستم توزیع کاال به کمک اینترنت پیش رفت. در واقع نظام پخش کاال که بر بســتر وب توسعه یافته بود، کارآمدی خود را نشان داد. همین تجربه برای پذیرش یک واقعیت کافی است؛ اینکه حاکمیت بپذیرد ابزارهایی مانند تلگرام یا توئیتر میتوانند در شبکه اطالعرسانی سالم و آموزش به مردم چه اندازه موثر باشند یا اینکه با ابزاری مانند یوتیوب میتوان ویدئوهای آموزشی مفیدی در اختیار عموم مردم قرار داد. بنابراین فیلتر آنها برای جلوگیری از برخی سوءاستفادههای سیاسی، معنای آنچنانی ندارد. چهارمین درســی که کرونا به کشــور داد این بود که باید مقوله توسعه دولت الکترونیک را جدی گرفت. در این زمان مشــخص شد که بسیاری از امور میتواند بر بستر دولت الکترونیک انجام شود و اساسا نیازی به مراجعات حضوری افراد وجود ندارد. در این شرایط اگر دولت الکترونیک بهدقت معنا شود، روندهای اقتصادی نیز برای مردم و صاحبان کسبوکار تسهیل میشود. از منظر خارجی هم جهان پس از کرونا متفاوت از قبل اســت. مهمترین نکته خارجی اینکه توازن قدرت در این دوره زمانی تغییر کرد. کشورهایی با نهایت پیشرفت مانند امریکا و چین همان اندازه در مبارزه با کرونا دردسر داشتند که کشورهای کمترتوسعهیافته. به معنای دیگر شیوع ویروس کرونا معنای ضعیف و قوی را در نظم جهانی از میان برد و نشان داد که کشورها تا چه اندازه میتوانند آسیبپذیر باشند. اما از نگاه اقتصادی، باید در انتظار تعمیق رکود جهانی و کاهش رشــد اقتصادی بود که از جمله اثرات زودرس آن گسترش بیکاری، کاهش قیمت نفت و بحران در سطح شرکتهاست. اتفاقات اخیر نشان داد که بحرانهایی مانند کرونا، فقیر و غنی نمیشناسد و جهان میتواند یکپارچه درگیر یک بیماری، بدون توجه به مولفههایی مانند پیشرفت و ثروت شود و اگر همبستگی میان آحاد مردم از میان برود، آسیبها تا چندین برابر افرایش مییابد. گویاترین تفسیر از شرایط و آنچه باید باشد، در این چند بیت نهفته است:

بنیآدم اعضای یکدیگرند - که در آفرینش ز یک گوهرند چو عضوی به درد آورد روزگار - دگر عضوها را نماند قرار تو کز محنت دیگران بیغمی - نشاید که نامت نهند آدمی

نویسنده : مسعود خوانساری << مدیرمسئول ماهنامه آینده نگر و رئیس اتاق تهران >>

منبع نشریه آینده نگر اتاق تهران